Andrzej Jarczewski

 

TELEOPIEKA

W SPOŁECZEŃSTWIE INFORMACYJNYM

 

 

Projekt Śląskiego Stowarzyszenia Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera

Program nowych usług

 

 

 

 

 

            Obecny poziom rozwoju telekomunikacji i techniki komputerowej w Polsce umożliwia świad­czenie usług nowej generacji. Poniżej po­dej­mujemy próbę sformułowania programu teleopieki, wyko­rzys­tującego najnowsze zdo­bycze techniki. Niektóre z tych usług są już po­wszech­nie stosowane w zamożniejszych krajach, inne odzwier­ciedlają możliwo­ści wykreowania nowego rynku usług zdro­wotnych, rehabilitacyjnych, zabezpie­czających i opie­kuńczo-pie­lęgnacyjnych. Celem tych usług jest zapewnienie opieki, pomocy oraz niezbędnych świadczeń w miej­scu zamiesz­kania pacjenta. W sektorze najnowszej tech­nologii powstawać będą nowe miejsca pracy w  no­wych zawodach z zakresu teleopieki.

 

 

1. Misja Programu TELEOPIEKA

Misją Programu jest podniesienie poczucia bezpieczeństwa osób chorych i niepełno­sprawnych, przeby­wa­ją­cych stale lub czasowo w domu. W razie pojawiającego się zagrożenia TELEOPIEKA umożliwi wezwanie pomocy. TELEOPIEKA umożliwi ponadto zdal­ną diagnozę, konsultację, informację medyczną, samokształ­cenie oraz ko­rzy­s­ta­­nie z usług zdro­wotnych, opiekuńczych i psy­chologicz­nych, możli­wych do udzielania za pośred­nictwem telefonu, internetu i in­nych środków komunikowania się.

 

2. Dla kogo TELEOPIEKA?

Projekt TELEOPIEKA powstał w Katowickim Stowarzy­szeniu Po­mocy Osobom z Cho­robą Alzhei­mera – jako rozwi­nię­cie kon­cepcji „Hospital Without Walls" – na podstawie analizy potrzeb pacjen­tów niepełno­sprawnych, przewlekle chorych i starych. W pierw­­szej kolejności TELEOPIEKA ma służyć osobom, które pozostają na długie godziny w samotności i oba­wiają się, że w tym czasie mogą być pozbawione podstawowej opieki nawet w nagłej potrzebie. TELEOPIEKA umożliwi też opiekunom tych osób spokojniejsze podejmowanie pracy zarobkowej. Dla wie­lu osób TELEOPIEKA może być jedyną alternatywą zakładów opie­kuń­­czo-pielęgnacyjnych i domów po­mo­cy społecz­nej.

Celem TELEOPIEKI jest sprawienie, by osoba starsza, niepeł­no­sprawna, chora, czasowo lub trwale niesamodzielna, wymagająca opieki – jak naj­dłużej mogła bezpiecznie pozostawać w swoim środowisku domowym.

TELEOPIEKA zapewni pacjentowi wysoki poziom bezpieczeń­stwa, a rodziny odciąży od wielu trosk. TELEOPIEKA służyć też będzie osobom niepełnosprawnym do pełniejszego udziału w  życiu społecznym. Ponadto – mieszkańcy odległych wiosek i  małych miasteczek będą mogli w pewnym zakresie utrzy­mywać stały kontakt z wy­specjalizowanymi ośrodkami diagno­stycznymi i doradczymi.

 

3. Realizatorzy Programu

Usługi w systemie TELEOPIEKI będą świad­czone przez nowe, wyspe­cjalizowane fir­my medyczne i opie­kuń­cze, działające niezależnie od siebie. Niektóre z tych świadczeń są już udzielane obecnie w  Polsce, inne znane są tylko w niektórych krajach. Istnieje ponadto olbrzy­mie zapotrzebowanie na nienazwane jeszcze rodzaje usług, które konkretyzować się będą dopiero w przyszłości. TELEOPIEKA będzie stymulować zupełnie nowy rynek usług zdrowotnych i opiekuń­czych, możliwych do zdal­nego udzielania.

TELEOPIEKA będzie systemem wirtualnym, zawierającym wiele niezależnych od siebie pod­systemów, korzystających z róż­nych technologii. W odróż­nieniu od tradycyjnej pomocy doraź­nej – TELEOPIEKA nie będzie miała wspólnej dyspozytorni, do której dzwonić będą potrzebujący. Niektóre usługi będą świad­czone za pośred­nictwem telefonii przewo­dowej lub komórkowej, inne – poprzez kablowe sieci telewizyjne, przez internet, przez zakła­dowe środki łączności, pagery itp. Poszczególny pacjent będzie mógł korzystać z jednego podsyste­mu lub jednocześnie z kilku.

 

4. Finansowanie systemu

Usługi TELEOPIEKI będą opłacane (postulat) przez:

- PFRON (w ramach programu „Teleopieka”)

- powiatowe centra pomocy rodzinie

- fundusze aktywizacji terenów wiejskich

- indywidu­alnie przez zainte­resowanych i ich dzieci

- kasy cho­rych oraz niepubliczne instytucje ubezpie­czeniowe

- fundacje pomocy, stowarzyszenia i in.

Firmy usługowe będą zawierać kontrakty z płatnikami. Gdyby koszt uczestniczenia pacjenta w systemie był tylko o 10% niższy niż koszt przebywania w szpitalu lub w domu pomocy – już można by mówić nie tylko o wy­mia­rze społecz­nym, ale i czysto finan­so­wym całego przed­sięwzięcia. Należy jednak oczekiwać, że dniów­ka obecności w TELEOPIECE może być tańsza 10 razy od przecięt­nego osobodnia szpitalnego. W USA w roku 1996 hospitalizacja jednego pacjenta kosztowała 820 USD dziennie. Pobyt w zakła­dzie pielęgnacyjnym – ok. 100 USD dziennie, nato­miast usługi telemedycyny, uzupełnione wizytami domo­wymi, kosztowały tylko 74 USD dziennie. U nas wszystkie koszty są wielokrotnie niższe, ale proporcje pozostaną podobne.

 

5. Funkcjonowanie TELEOPIEKI

Uczestnik TELEOPIEKI, przebywający w domu lub w dowol­nym innym miejscu, dysponuje indywidual­nym urzą­dzeniem łączno­ści, umożliwiającym korzy­stanie z wybranego zakre­su usług. Znane są różne tego typu urzą­dze­nia, używane w różnych systemach np. w Danii (dla osób z dystrofią mięśni), w Niemczech (dla cukrzyków), w Australii (dla osób z chorobą Alzheimera) itp.

W  zależności od rodzaju choroby, niepeł­no­spraw­ności lub zagrożenia zdrowotnego oraz w za­leż­ności od indywidu­alnej zdolności obsługi – pacjent otrzymuje (wypożycza lub kupuje) odpowiednie urządzenie, które umożliwia mu łącz­ność z sys­te­mem. Za pomocą tego urządzenia pacjent przeka­zuje sygnały lub infor­macje o stanie zdrowia, a zwrot­nie otrzy­muje zalecenia, ostrzeżenia lub innego rodzaju usługę, np. wezwanie lekarza.

Niektóre sygnały mogą być automatycznie przetwarzane przez komputery w sieci, inne mogą wymagać konsultacji leka­rza, porady psy­cho­loga lub interwencji opiekuna. W uzasad­nio­nych przypad­kach do pa­cjen­ta będzie wysyłana pomoc me­dycz­na, socjalna lub wolontariusze. Niektórzy pacjenci będą otrzy­mywali terminale per­so­nalne typu holterow­skiego lub czujniki automatycznie przesyła­jące sygnały o przekro­czeniu pewnych parametrów fizjologicznych: ciśnienia krwi, tętna, temperatury ciała itp. Znajdą też powszechne zastosowanie inne urządzenia ciągłej i okre­sowej kontroli stanu zdro­wia, znane z sal intensyw­nego nadzoru. Urządzenia te są obecnie po­łą­czone przewodami z centralną jednostką monito­rującą. Roz­sze­rzenie konfiguracji o środki łączno­ści bezprzewo­do­wej (np. Bluetooth oraz telefonia tradycyjna lub komórkowa) umożliwi pacjentowi znaczną mo­bilność bez obawy o utratę kontroli nad stanem zdrowia.

 

6. Przykłady

6.1. W wielu krajach, w tym także w niektórych ośrodkach w Pol­sce, już działa system opieki kardio­logicznej przez telefon. Końcówki systemu mają charakter terminali personalnych lub urządzeń stacjo­narnych powszechnego dostępu, z których mogą ko­rzys­tać różni dochodzący pacjenci. Zgodnie z in­struk­­cją – pacjent przypina sobie elektrody, nagry­wa sygnał, a na­stęp­nie łączy się telefonicznie z dy­żur­nym lekarzem, operato­rem systemu lub bezpośrednio z kompute­rem, który prze­twa­rza ten sygnał. Komputer przesyła zwrotnie informację, że nie ma żadnych niepokojących zmian (w sto­sun­ku do poprzed­nich sygnałów tego samego pacjenta) albo przedstawia odpo­wiednio zobra­zowane informacje dyżurnemu lekarzowi, który analizuje stan pacjenta a następ­nie telefo­nicz­nie, faksowo (dla niesły­szą­cych) lub internetowo przeka­zuje odpowiednie wskazówki, ewentu­alnie wysyła karetkę rea­ni­macyjną.

6.2. We wszystkich zamożniejszych krajach działa telesystem zdalnej opieki nad dziećmi, osobami sta­rymi lub niepełnospraw­nymi. (Nie znaczy to, że na system stać tylko zamożne państwa. Przeciwnie – kraje te są za­moż­ne dlatego, że potrafią dobrze liczyć i m.in. stosują naj­tań­sze formy opieki, dzięki czemu obejmują standar­dową opieką wszystkich ubezpieczonych). Pacjent dysponuje urzą­dzeniem nadawczym krót­kiego zasięgu, które uruchamia głoś­no­mówiący telefon domowy. Indywi­dualne urządzenie przy­wo­ław­cze może mieć kształt zegarka naręcznego z przycis­kiem, bre­locz­ka, na­szyjnika itp. W razie potrzeby pa­cjent nacis­ka przy­cisk i wtedy włącza się telefon głośno­mówią­cy, poprzez który udzielana jest porada medyczna lub wsparcie psychiczne, a w sytu­acjach tego wy­ma­gających – do pacjenta wzywa się rodzinę, opiekunów, sąsiadów, pomoc społecz­ną, wolon­tariuszy, pielęgniarkę, lekarza lub karetkę pogotowia.

6.3. Do systemu można do­łą­czyć różne dodat­ko­we urządzenia, takie jak czujka przeciw­pożarowa, czujka gazo­wa, alarm przeciwwłama­niowy, sensory optyczne i specjalistyczne czujki dla osób nie­pełno­­sprawnych, a ostatnio – również mikrokamery video. Monitorowany może być też sam sposób ko­rzys­tania z urzą­dzeń, a nieprawidło­wości (np. zbyt dłu­gi brak sygnałów z sen­so­rów ruchu) są wtedy sygnałem S.O.S.

6.4. Gdy chodzi tylko o informację medyczną, np. o objawach choro­bowych, o dostępnych lekach, o sy­tu­acji epidemiolo­gicznej itp. – ogromny zasób wiedzy już ist­nie­je w Internecie.

6.5. Internet umożliwia świadczenie wielu innych usług, potrzeb­nych osobom samotnym i niepełno­sprawnym, np. grupy dysku­syjne, specjalizowane lub zbiorcze zakupy internetowe, grupy wspar­cia i sa­­mo­­pomocy (szczegól­nie cenne i warte upowszechnienia) itd.

 

7. Korzyści z wprowadzenie TELEOPIEKI

7.1. Podstawowym rezultatem uczestniczenia w TELEOPIECE będzie podniesienie stanu bezpie­czeństwa zdro­wotnego bardzo wielu pacjentów (w tym mieszka­jących na wsi i w małych ośrodkach, oddalonych od stacjo­narnej opieki medycznej). Pierwszą korzyścią społeczną będzie więc obniżenie poczucia zagrożenia. Ponadto system rzeczywiście zapewnia udzielenie pomocy w razie upadku, nagłego pogorszenia zdrowia, a  w sta­­nach długotrwałej depresji czy osamotnienia – umożliwia utrzy­manie więzi z innymi osobami.

7.2. Koszty funkcjonowania TELEOPIEKI zostaną zrekom­pen­­so­wane obniżeniem kosztów w innych obszarach systemu rehabilitacji i pomocy społecznej oraz sys­temu ochrony zdrowia. Możliwe będzie znaczne skrócenie okresu hospitalizacji wielu pa­cjen­­tów, zmniejszy się napór na kosztowne miejsca w sta­cjo­narnych domach pomocy społecznej i zakładach opiekuńczych.

7.3. Zracjonalizowane będzie stosowanie leków, zwłaszcza tych najdroż­szych, gdyż jedną z fun­kcji systemu będzie przypo­mi­na­nie o porach podawania leków, o ich przepisanych rodzajach i dawkach.

7.4. Zwiększy się mobilność pacjentów i opiekunów, gdyż ko­rzy­sta­nie z TELEOPIEKI będzie niezależne od miejsca ich pobytu.

7.5. Możliwe będzie lokalizowanie osoby zagubionej (GPS).

7.6. Opiekunowie osób starych i niepełnosprawnych będą mogli zdalnie kontrolować stan zdrowia osoby pod­opiecz­nej.

7.7. Opieku­nowie będą mogli dłużej lub choćby tylko spokoj­niej prze­bywać w pracy. Pewni bezpieczeństwa osoby bliskiej - będą pracować efektywniej.

7.8. Powstaną nowe miejsca pracy w sektorze zaawansowanej technologicznie pomocy społecznej i opieki zdrowotnej.

7.9. Pojawią się nowe możliwości prowadzenia naukowych badań medycz­nych i socjologicznych na wielkich populacjach.

 

 

DO GÓRY

STRONA GŁÓWNA

SYNDROM WREDNEJ TEŚCIOWEJ